Khenpo Appey Rinpoche
Sự Hoàn Thiện Của Tinh Tấn

Hậu quả của việc lười biếng hay không siêng năng là bất kể loại hoạt động nào chúng ta tham gia, đều không thể hoàn thành mục đích của mình. Chẳng hạn, nếu không siêng năng trong công việc thế gian, chúng ta chẳng bao giờ hoàn thành mục tiêu của mình. Tương tự, nếu cố gắng thực hành con đường tâm linh mà không siêng năng chúng ta không bao giờ đạt được kết quả mà mình tìm kiếm. Và nếu lười biếng trong thực hành, thậm chí chúng ta có thể đánh mất những kết quả không quan trọng đã đạt được trong những đời trước.

Từ quan điểm kết quả, nếu không tinh tấn, chúng ta sẽ chẳng bao giờ có thể đạt được kết quả tối hậu. Đức Phật nói rằng không có siêng năng chúng ta chẳng thể hoàn thành mục tiêu của mình, chưa kể đến mục tiêu mong ước giúp đỡ chúng sinh khác. Một sutra nói rằng không có siêng năng, chúng ta không thể hoàn thành các hoàn thiện khác của bố thí, trì giới, nhẫn nhục, thiền định, và trí tuệ.

Thỉnh thoảng khi bị lười biếng, chúng ta nghĩ rằng phải là một số loại ma quỷ ngăn cản gây lười biếng cho chúng ta. Đức Phật nói rằng chính sự lười biếng là ma quỷ. Do vậy, khi chúng ta lười biếng, thì đây là chướng ngại lớn nhất để hoàn thành con đường Giáo Pháp.

Các Nguyên Nhân Của Lười Biếng

Trước khi xem xét các phương pháp để vượt qua sự lười biếng, trước hết chúng ta phải xem xét các nguyên nhân của nó:

∙ Sự chần chừ, chúng ta luôn suy nghĩ rằng có thể trì hỗn một hành động cho đến lúc sau. Điều này đã được giải thích rõ ràng trong Bodhicharyavatara (nhập bồ tát hạnh) của Ngài Shantideva (Tịch Thiên).

∙ Quá bám luyến vào những loại công việc khác, như các hoạt động kinh doanh hay thương mại của thế gian. Nói khác đi, là không tìm thấy ham thích hay hạnh phúc trong việc thực hiện đức hạnh.

∙ Chán nản. Ví dụ, khi thực hiện các việc làm đức hạnh hay thực hành Giáo Pháp và chúng ta không thấy kết quả nhanh chóng, điều này tạo ra một loại chán nản. Chúng ta chẳng còn thích thực hành nên trở thành lười biếng.

∙ Rụt rè, nghĩ rằng chúng ta không thể thực hành đức hạnh vì nghĩ không đủ sức mạnh hay năng lực.

∙ Thích thú việc không làm gì; thỏa mãn với các hoạt động như chỉ nằm nghỉ và thư dãn.

∙ Bám luyến đến các thích thú như ăn uống hay nói chuyện. Chẳng hạn, chúng ta có thể yêu thích các món ăn ngon nên lo nghĩ và dùng thời giờ tìm kiếm thực phẩm chúng ta có thể hưởng thụ. Hoặc có thể chúng ta thích nghe hay kể những câu chuyện về các vấn đề vô nghĩa liên quan đến người khác.

∙ Ham ngủ.

∙ Bám luyến cuộc sống này đến mức không thấy những khiếm khuyết của samsara và hậu quả của việc làm riêng đời này.

Khi xem xét những phương pháp để từ bỏ hay vượt qua lười biếng, chúng ta thấy rằng phần lớn nguyên nhân thực sự xuất hiện từ việc bám luyến vào công việc vì lợi ích cho riêng cuộc đời này. Suy nghĩ rằng đời này thật quan trọng chúng ta chỉ nên làm việc để tận dụng, điều này thật sự là nguồn của mọi hình thức lười biếng.

Những Cách Để Từ Bỏ Lười Biếng

Phương pháp tốt nhất để vượt qua lười biếng là thiền định về vô thường, thấy rằng cuộc sống này thật sự ngắn ngủi sẽ không kéo dài. Vị thầy của Rinpoche, Deshung Ajam Rinpoche có lần nói rằng khi quá bám luyến cuộc sống này, nó tạo ra chướng ngại to lớn cho chúng ta. Ngài nhắc đến chính Ngài, vì quá bám luyến cuộc sống Ngài cũng không thể lợi ích cho chính Ngài trong bất cứ cách nào. khi có loại bám luyến này chúng ta không thể để Giáo Pháp đi vào tâm mình. Chúng ta không thể chuyển tâm thoát khỏi thế gian đi vào con đường Giáo Pháp, do vậy chúng ta không thể lợi ích cho chính mình.

Nếu chúng ta thực sự muốn thực hành Giáo Pháp, điều tuyệt đối cần thiết là từ bỏ suy nghĩ chỉ riêng cho đời này. Ví dụ, có một tu sĩ phái Kadampa nghĩ rằng ông ta đang thực hành tinh tấn Giáo Pháp. Một ngày nọ, khi ông đang đi nhiễu quanh điện thờ, một vị thầy lớn có tên là Geshe Thumpa đến và nói rằng việc đi nhiễu của ông là thực hành tốt nhưng thực hành Giáo Pháp thật sự tốt hơn. Vị tăng Kadampa quyết định tụng kinh, nên ông ta bắt đầu học. Geshe Thumpa lại nói những gì ông ta làm rất tốt nhưng tốt hơn nếu thực hành Giáo Pháp. Do vậy vị tăng suy nghĩ về thực hành Giáo Pháp và quyết định rằng có thể thiền định là phương pháp đúng. Do đó ông bắt đầu thiền định siêng năng. Geshe Thumpa nói rằng thực hành thiền định là tốt nhưng nếu thực hành Giáo Pháp vẫn sẽ tốt hơn.

Cuối cùng vị tăng hỏi Geshe Thumpa ông nên thực hành ra sao. Vị thầy trả lời rằng ông phải từ bỏ mọi bám luyến vào cuộc sống này. Nếu không như vậy ông không thể thực sự thực hành Giáo Pháp.

Khi nghĩ về việc nên thực hành Giáo Pháp ra sao, chúng ta nên suy nghĩ về nó như gợi lại sự gặp gỡ của tâm mình. Trong tâm chúng ta có nhiều niệm tưởng. Một trong số chúng phải là tư duy về sự vô thường của cuộc sống này. Nếu không có tư duy này, thực hành của chúng ta sẽ không được trọn vẹn, giống như việc gặp gỡ không trọn vẹn nếu thiếu người nào đó. Nhưng khi có ý niệm về vô thường trong tâm, chúng ta có mọi thứ cần thiết để tạo cuộc gặp gỡ thành công.

Khi thực hiện những hoạt động và tâm chúng ta bám luyến vào tám pháp thế gian – như được và mất, hạnh phúc và đau khổ, hoặc khen tặng và lăng mạ – bất kể chúng ta làm những gì đều không thể là đức hạnh. Tuy nhiên, chừng nào chúng ta còn trong thế giới của luân hồi, việc hoàn toàn từ bỏ các pháp thế gian với chúng ta là không thể. Thế nên, nếu thực hiện một việc làm với sự hiểu biết rằng chúng ta phải giảm bớt hay từ bỏ sự bám luyến các pháp thế gian, thì chúng ta đang đi vào Giáo Pháp và việc làm sẽ lợi ích cho mình, do đó; bám luyến vào cuộc đời này là sai lầm vì nghĩ rằng nó lâu dài. Chúng ta phải thấy rằng cuộc sống rất ngắn ngủi và không biết khi nào chúng ta rời khỏi cõi đời. Chúng ta chỉ tạo ra những chướng ngại cho chính mình vì bám luyến vào cuộc đời.

Phương thuốc cho sự lười biếng là siêng năng, tinh tấn.