CÚM A (H1N1) : 100 CÂU HỎI.

Bác sĩ Nguyễn Văn Thịnh

1/ Ta bị mắc phải cúm A (H1N1) như thế nào ?
Như tất cả các bệnh cúm, bệnh cúm do virus (H1N1) được truyền từ cá nhân này qua cá nhân khác, qua trung gian các dịch tiết của đường hô hấp, các giọt nhỏ được phóng ra lúc hách xì hay do một cơn ho. Virus khi đó được hít vào và sẽ phát triển trong các đường hô hấp. Sự truyền bệnh chủ yếu diễn ra trong khung cảnh những nơi tù hãm, nhất là nếu những nơi này rất thường được lui tới (métro, các biến cố thể thao hay văn hóa,v...v). Virus cũng có thể được truyền qua tiếp xúc trực tiếp giữa người với nhau : hôn hít, bắt tay nhau, ... Virus cúm có thể tồn tại trên các bề mặt : các nắm cửa, các núm thang máy..
2/ Nếu tôi bị mắc phải bệnh cúm, thế có nặng không ?
Tất cả các bệnh cúm đều có thể gây nên tử vong, đặc biệt là nếu người bị nhiễm trùng có những yếu tố nguy cơ. Ở Pháp, mỗi năm cúm mùa (grippe saisonnière) gây bệnh cho 2,5 triệu người và làm từ 4000 đến 6000 người chết.
Trong trường hợp cúm A (H1N1), trong đại đa số các trường hợp, căn bệnh là hiền tính và gây nên những triệu chứng khó chịu (sốt, đau mình mẩy, mệt mỏi) trong vài ngày. Tuy vậy, virus được lan truyền rất dễ dàng và do đó có thể bị mắc phải bởi những người có những yếu tố nguy cơ, và gây nên một bệnh nghiêm trọng hơn. Điểm cần ghi nhận : trong số những người bị chết sau khi bị nhiễm bởi virus A (H1N1), 40% là những người trưởng thành trẻ tuổi có sức khoẻ tốt, thường là những nạn nhân của một viêm phổi siêu vi trùng (pneumonie virale).
3/ Những nhóm dân nào là có nguy cơ nhất ?
So với virus cúm mùa, có thể gây nên những thể biến chứng thậm chí chết người, nhất là nơi những người già (90% các tử vong xảy ra nơi những người trên 65 tuổi), virus A (H1N1) dường như đặc biệt tấn công vào những người trưởng thành trẻ tuổi và các trẻ em, nhìn toàn bộ là những người từ 5 đến 50 tuổi. Một trong những giải thích được đưa ra là những người trẻ đã không có cơ hội được tiếp xúc với các virus thuộc họ H1N1, đã lưu hành nhiều cho mãi đến những năm 1950, trước khi bị che khuất bởi những virus thuộc nhưng họ khác. Những người dưới 50 tuổi do đó đã không phát triển một miễn dịch đối với chúng.
Các phụ nữ có thai tạo nên một nhóm đặc biệt có nguy cơ, nhất là trong tam cá nguyệt thứ ba của thời kỳ thai nghén. Những người khác dễ bị những thể nặng hơn là những người vốn bị những bệnh mãn tính : các bệnh lý hô hấp, tim mạch, gan hoặc thận, một sự thiếu hụt miễn dịch (do một bệnh hay một điều trị) hay một bệnh đái đường.
Chứng béo phì, với một chỉ dấu khối lượng cơ thể (indice de masse corporelle) trên 30, cũng dường như là một yếu tố nguy cơ.
4/ Những triệu chứng đầu tiên là gì ?
Cúm A (H1N1) có thể được biểu hiện bởi một số những triệu chứng nào đó xuất hiệt đột ngột : run lạnh, sốt trên 38 độ C, đau đầu, những dấu hiệu hô hấp (ho, mũi chảy, khó chịu ở phổi), nhức mỏi, đau khớp, mệt mỏi. Thêm vào đó, thuờng hơn là so với các bệnh cúm cổ điển, là những dấu hiệu tiêu hóa (nôn, ỉa chảy).
5/ Những xét nghiệm cho phép chẩn đoán cúm A (H1N1) ?
Những xét nghiệm nhanh (trong hai hoặc ba giờ) và những xét nghiệm huỳnh quang miễn dịch (test immunofluorescence), thường được sử dụng đối với những virus cúm khác, không được khuyến nghị để phát hiện virus biến dị mới A (H1N1) vì chúng có mức độ nhạy cảm kém (30%). Vậy để phát hiện sự hiện diện của cúm đại dịch, phải nhờ đến những test par amplification génique (PCR), cho kết quả trong 8 đến 12 giờ. Những xét nghiệm này, được thực hiện từ những bệnh phẩm lấy ở mũi và họng, chỉ có thể được thực hiện trong hai trung tâm chuẩn quốc gia : Trung tâm của Viện Pasteur và trung tâm của Lyon.
6/ Những xét ngiệm này có được thực hiện một cách có hệ thống không ?
Không. Theo những khuyến nghị chính thức, những xét nghiệm này chỉ dành cho những bệnh nhân có những dấu hiệu nghiêm trọng, các nhũ nhi, các phụ nữ có thai và các nhân viên điều dưỡng.
7/ Ta có thể truyền virus trong khi không có những triệu chứng cúm hay không ?
Thời kỳ lây nhiễm (période de contagiosité) bắt đầu khoảng 24 giờ trước khi xuất hiện những dấu hiệu lâm sàng, nói một cách khác một cá nhân đã mắc phải virus có thể truyền nó ngay cả khi anh ta chưa có các triệu chứng. Vậy phải nghĩ đến việc ngăn ngừa những người mà ta đã gặp hôm trước.
8/ Phải thăm khám khi nào, ai và ở đâu?
Cần có một xử trí theo mức độ, dầu đó là người lớn hay trẻ em :
- Tôi không bị sốt (dưới 38 độ C) nhưng tôi có những triệu chứng như sau : đau họng, nghẹt mũi, chảy mũi, ho. Có lẽ mới chỉ có cảm cúm đơn thuần (simple rhume), tôi cần nghĩ ngơi.
- Tôi sốt hơn 38 độ C. Con sốt này đã bắt đầu đột ngột và tôi có những triệu chứng như sau : ho, đau họng, đau đầu, mệt mỏi quan trọng, đau cơ. Có lẽ tôi bị cúm (grippe) ; tôi tự điều trị tại nhà, nếu cần tôi gọi thầy thuốc gia đình.
– Tôi sốt hơn 38 độ C và tôi thuộc vào các nhóm nguy cơ (trẻ em dưới 2 tuổi, phụ nữ có thai, những người bị một bệnh mãn tính) ; hay tôi bị sốt và có những triệu chứng khó thở, nôn mửa. Hay tôi quan sát thấy sốt nơi trẻ em trở nên ít năng động hơn thường lệ. Trong những trường hợp khác nhau này, phải thăm khám bác sĩ gia đình trong cùng ngày.
- Tôi sốt hơn 38 độ C và tôi ở vào một trong những tình huống sau đây : khó thở kéo dài, cứng cổ quan trọng, ngủ gà, mất định hướng, co giật, sốt nơi một em bé dưới 3 tháng. Trong trường hợp này, phải đến cấp cứu bệnh viện ngay hoặc gọi SAMU.
9/ Những thuốc được sử dụng là gì ?
Trong trường hợp cúm, phải dùng những thuốc chống sốt và đau, như paracétamol. Các thuốc kháng siêu vi trùng (antiviraux) Tamiflu và Relenza có hoạt tính đối với virus A (H1N1) khi chúng được cho trong vòng 48 giờ sau khi xuất hiện những triệu chứng. Việc cho toa Tamiflu tùy thuộc quyết định của thầy thuốc gia đình. Trong phần lớn các trường hợp, những người bị bệnh lành bệnh mà không cần các thuốc kháng virus.
10/ Vai trò của Tamiflu là gì ?
Cũng như Relenza, Tamiflu, được cho sớm nơi một người có những yếu tố nguy cơ, giới hạn mức độ nghiêm trọng của bệnh cúm. Vai trò của nó với tính cách phòng ngừa được bàn cãi, nhưng “Tamiflu có thể hữu ích cho các nhân viên y tế tiếp xúc thường xuyên với những người bị nhiễm trùng”, G.S Claude Hannoun, nhà virus học chuyện về bệnh cúm đã chỉ rõ như vậy.
11/ Tamiflu giá bao nhiêu ? Có được bồi hoàn không ?
Hộp 10 viên giá khoảng 20 Euro. Thuốc kháng virus được bồi hoàn 35%, cũng như tất cả những thuốc được gọi là “tiện nghi”. Thuốc chỉ được bồi hoàn hoàn toàn đối với những người có nguy cơ, những người bị một nhiễm trùng lâu dài hay bị suy giảm miễn dịch. Nếu nước Pháp chuyển qua mức độ báo động y tế 6, Tamiflu sẽ được cấp bởi chính phủ và miễn phí cho tất cả... (xem tiếp số đến) (LE MONDE 5/11/2009) (Theo y dược ngày nay)